به دست آورند . بورخارت سپس به توصيف كاروانهاى حجاج ، كه از سرزمينهاى اسلامى - بويژه مصر و سوريه - به مكه مىآيند ، پرداخته و مىگويد : از ديرباز و از هنگامى كه خلفا از بغداد به همراه كاروان حجاج به مكه مىآمده‌اند ، همواره كاروان سورى از با عظمت‌ترين كاروانها بوده است . كاروان حج شام معمولًا از استانبول حركت مىكند و در مسير خود به سوى دمشق حجاج شهرهاى استانبول و سوريه را جمع نموده ، و آنگاه وارد دمشق مىشود و چندين هفته را در آنجا به استراحت مىپردازد . در طول مسير كاروان ، از استانبول تا دمشق همه‌گونه وسايل ايمنى و سلامتى كاروان به اجرا گذاشته مىشود ، و گروهى از سربازان به دستور حاكمان شهرها اين كاروان عظيم را از شهرى به شهر ديگر همراهى مىكنند ، و در ايستگاهها و خان‌هاى ميان راه ، حجاج با حوضها و بركه‌هاى پر از آب روبرو مىگردند . اين حوضها معمولًا از سوى پادشاهان گذشته به منظور رفاه حجاج ساخته شده است . كاروان در هر شهرى با شادى وهلهلهء مردم روبرو مىگرديد . هر كاروان تعداد زيادى چارپا ، بويژه شتر به همراه خود داشت . بورخارت مىگويد : در سال 1814 ميلادى تعداد حجاج كاروان شامى بالغ بر 5000 نفر بوده است ، ليكن تعداد شتران همين كاروان 15000 رأس بوده است . بورخارت به نقل از مورخى به نام « فاسى » روايت مىكند كه در سال 631 ه . مادر المستعصم باللَّه - آخرين خليفهء عباسى - به سفر حج رفت . و كاروان همراه او داراى يكصد و بيست هزار شتر بوده است . همچنين در سال 97 ه . هنگامى كه سليمان بن عبدالملك - خليفهء اموى - به حج رفت 900 شتر را براى نقل و انتقال وسايل شخصى خود به استخدام درآورد . همچنين فاسى روايت كرده است كه خليفهء عباسى المهدى ، در سال 160 ه . به سفر حج رفت و مجموع هزينهء سفر او بالغ بر سى ميليون